Άλκης Γούναρης

Στο πλαίσιο μεταδιδακτορικής έρευνας που πραγματοποιήθηκε από το 2022 έως το 2025 στο PPE Lab του Τμήματος Φιλοσοφίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ), μελετήθηκε ο ρόλος της φιλοσοφίας στη διεπιστημονική έρευνα και ειδικότερα στη διάγνωση, στην ανάλυση και στην υπέρβαση των επιστημολογικών, εννοιολογικών και νοηματοδοτικών αποκλίσεων μεταξύ ερευνητών από διαφορετικά επιστημονικά πεδία που συνεργάζονται σε κοινά ερευνητικά προγράμματα.

Το βασικό σώμα του ερευνητικού υλικού περιλαμβάνει στοιχεία σχετικά με την εξέλιξη της διεπιστημονικής έρευνας, τον ρόλο της φιλοσοφίας στη διεπιστημονική σύνθεση γνώσης και την ανάλυση των επιστημολογικών, μεθοδολογικών και νοηματοδοτικών ζητημάτων. Η ανάλυση αυτή συγκροτεί έναν οδικό χάρτη για την καθοδήγηση ερευνητών από διαφορετικά πεδία γνώσης, με στόχο την αποτελεσματικότερη συνεργασία τους.

Ειδικότερα, εξετάστηκαν συγκριτικά τα παραδοσιακά μοντέλα διεπιστημονικής σύνθεσης γνώσης και διαπιστώθηκε ότι δεν αναλύουν επαρκώς τις αφετηριακές παραδοχές των συνεργαζόμενων επιστημονικών εξειδικεύσεων. Η βασική υπόθεση της παρούσας έρευνας είναι ότι το πρόβλημα της σύνθεσης γνώσης δεν είναι πρωτίστως επικοινωνιακό, όπως συχνά αντιμετωπίζεται από τα υφιστάμενα μοντέλα, αλλά κατά βάση επιστημολογικό. Κατά συνέπεια, η αντιμετώπισή του προϋποθέτει τη συμβολή της φιλοσοφίας της επιστήμης και την αξιοποίηση κατάλληλων φιλοσοφικών εργαλείων.

Για τη διερεύνηση αυτής της υπόθεσης σχεδιάστηκε ένα μοντέλο τριών σταδίων γνωσιακής σύγκλισης και αναπτύχθηκαν ή προτάθηκαν αντίστοιχα ψηφιακά φιλοσοφικά εργαλεία για κάθε στάδιο.

Το πρώτο εργαλείο, το Epistemological Profile Radar (EPR), αποτυπώνει το επιστημολογικό προφίλ κάθε μέλους μιας διεπιστημονικής ομάδας με βάση τις αφετηριακές του πεποιθήσεις και παραδοχές. Δημιουργεί ένα διάγραμμα στο οποίο αναδεικνύονται τόσο οι διαφορές μεταξύ των επιστημολογικών στάσεων των μελών όσο και η απόκλισή τους από τον Δείκτη Γνωσιακής Αρετής (Epistemic Virtue Index – EVI). Ο δείκτης αυτός εισήχθη προκειμένου να προσδιορίσει ένα φάσμα εντός του οποίου οι αφετηριακές επιστημολογικές παραδοχές θεωρείται ότι διευκολύνουν τη διεπιστημονική συνεργασία.

Το δεύτερο εργαλείο, ο AiPi (Artificial Intelligence Principal Investigator), είναι ένας εξειδικευμένος πράκτορας Τεχνητής Νοημοσύνης. Σε πρώτη φάση αναλύει τα αποτελέσματα του EPR και εξηγεί στους χρήστες τα πλεονεκτήματα, τις αδυναμίες και τα σημεία στα οποία χρειάζεται να εστιάσουν την προσοχή τους κατά τη διεπιστημονική συνεργασία. Σε επόμενο στάδιο προβλέπεται να λειτουργεί ως βοηθός του Principal Investigator, με διευρυμένες δυνατότητες υποστήριξης σε όλη τη διάρκεια του ερευνητικού έργου.

Το τρίτο εργαλείο αφορά τη δημιουργία ενός δυναμικού εννοιολογικού χάρτη, μιας οντολογίας προσαρμοσμένης σε κάθε είδος διεπιστημονικής συνεργασίας. Ο χάρτης αυτός θα αποτελεί μια κοινή βάση εννοιολογικής γεφύρωσης και θα λειτουργεί επαναληπτικά και προοδευτικά, αξιοποιώντας τη γνώση προηγούμενων ερευνητικών συνεργασιών για τη διευκόλυνση των επόμενων.

Τα συγκεκριμένα εργαλεία, καθώς και η θεμελιώδης υπόθεση για τον ρόλο της φιλοσοφίας στη διεπιστημονική συνεργασία, προτείνονται ως βάση για περαιτέρω εμπειρική δοκιμή, αξιολόγηση και ανάπτυξη.

Στην οπτικοακουστική παρουσίαση που ακολουθεί συνοψίζονται η μεταδιδακτορική έρευνα, το προτεινόμενο μοντέλο τριών σταδίων και τα επιμέρους φιλοσοφικά εργαλεία.

Βίντεο δημόσιας παρουσίασης, 2025

Δείτε το βίντεο: